Wat betekenen de nieuwe automatiseringseisen?
Sinds 1 januari 2026 geldt voor utiliteitsgebouwen met een verwarmings- of koelvermogen boven de 290kW een nieuwe verplichting: GACS (Gebouw Automatisering en Controle Systeem). Veel gebouweigenaren en facility managers vragen zich af wat deze regelgeving precies inhoudt en wat er, belangrijker nog, praktisch van hen wordt verwacht. In deze blog leggen wij, dEP de Sfeerontwerpers, uit waar GACS vandaan komt, wat de eisen zijn en hoe jij hier slim mee om kunt gaan.
Van Europese richtlijn naar Nederlandse wet
GACS vindt zijn juridische basis in de Europese Energy Performance of Buildings Directive, kortweg EPDB. Deze richtlijn verschuift de focus van prestaties op papier, zoals het energielabel, naar daadwerkelijke operationele prestaties gedurende de gehele levensduur van een gebouw. In Nederland is dit vertaald naar het Besluit bouwwerken leefomgeving, waarin de verplichting per 1 januari 2026 onherroepelijk van kracht is geworden voor bestaande utiliteitsbouw boven de 290kW. Deze grens daalt de komende jaren stapsgewijs richting 70kW, waardoor steeds meer gebouwen onder de verplichting gaan vallen.
Wat moet een gebouw aantoonbaar kunnen?
De internationale norm NEN-EN-ISO 52120-1 vertaalt de wettelijke eisen naar meetbare niveaus. Voor regeltechniek geldt minimaal klasse C, wat betekent dat installaties automatisch worden aangestuurd op basis van tijdprogramma’s en werkelijke behoefte. Voor energiemanagement geldt een hogere eis van minimaal klasse B, omdat monitoring de kern van de wetgeving vormt: energiestromen moeten structureel worden gelogd, geanalyseerd en gebenchmarkt. Belangrijk is dat de wet niet voorschrijft welke hardware je moet gebruiken. Het gaat om functionaliteit: kan jouw systeem aantoonbaar monitoren, analyseren en interoperabel communiceren tussen installaties?
Meer dan een verplichting
Het is verleidelijk om GACS te zien als een kostenpost, maar de praktijk laat iets anders zien. Een goed ingericht GACS-systeem geeft grip op het energieverbruik binnen het gebouw en verbetert structureel de prestaties van installaties. De investering verdient zich vaak dubbel terug: in lagere energiekosten, in compliance en in een beter werkklimaat en gebruiksgemak voor de mensen die het gebouw dagelijks gebruiken. Een conform systeem kan bovendien dienen als wettelijk alternatief voor periodieke fysieke inspecties van verwarmings- en koelsystemen, wat naast compliance ook besparing op onderhoud oplevert.
Wie nu aan de slag gaat met GACS, voorkomt niet alleen een wettelijk risico, maar legt ook de basis voor een gebouw dat structureel efficiënter en comfortabeler wordt.
