De gevolgen van het coronavirus voor vastgoed  

 

De gevolgen van het coronavirus voor vastgoed  

Ook de Nederlandse vastgoedsector is niet immuun voor het coronavirus. Vastgoedmarkt zette een aantal zaken op een rijtje.

In het artikel ‘Coronacrisis: ‘Niet in paniek raken en logisch blijven nadenken’ van 12 maart memoreert de auteur allereerst  hoe op wat voorlopig de laatste grote Europese vastgoedbeurs lijkt – de ULI Europe Conference in Amsterdam van begin februari – hoofdeconomen spraken over mogelijke black swans, onverwachte gebeurtenissen die de wereldeconomie op stelten zouden kunnen zetten.

Geen zwarte zwaan

Het toen al rondwarende coronavirus werd niet als zwarte zwaan bestempeld. Wereldbank-hoofdeconoom Hans Timmer zag het net als de rest van de wereld als een grotendeels Chinees probleem. “De Chinese economie kan in het eerste kwartaal zelfs krimpen. Maar het zal me niet verbazen als de wereld het coronavirus over een jaar weer vergeten is”, aldus Timmer tijdens het ULI-congres. Nog geen anderhalve maand later is een groot deel van de wereld in de greep van coronavirus Covid-19.

In hoeverre de vastgoedsector in Nederland wordt geraakt, is volgens de auteur nog lastig te zeggen. Op de logistieke vastgoedmarkt worden de eerste gevolgen langzaam merkbaar. Door het stilvallen van de containeroverslag in januari en februari in China, zien analisten vraaguitval ontstaan op de logistieke markt in de haven van Rotterdam. Europa en Nederland voelen de pijn pas acht à tien weken later. Het echte goederentekort zal dus pas in april en mei voelbaar zijn. Logistieke ondernemers komen dan met lege distributiecentra te zitten, terwijl de huur blijft doorlopen. Als die situatie te lang aanhoudt, kunnen ze in zwaar weer terechtkomen, aldus een logistieke vastgoedexpert.

Het positieve nieuws is dat de handel weer op gang komt. In maart lag de Chinese containeroverslag nog maar 20 procent lager dan het jaar ervoor. Of het hierbij blijft, hangt af van het verdere verloop van de coronacrisis. Het is duidelijk dat een nieuwe opleving na de zomer slecht nieuws zal zijn.

Vastgoedexperts verwachten ook een effect op de Rotterdamse kantorenmarkt, die deels leunt op de haven. Een terugval van de kantooropname in Rotterdam is aannemelijk. Ook de bezettingsgraad van co-workinglocaties kan fors teruglopen, stellen door Vastgoedmarkt geraadpleegde analisten.

Correlatie

Doordat grote bedrijven evenementen afzeggen, zakenreizen zijn opgedroogd en veel mensen moeten thuiswerken, zal het aantal zzp’ers en flexwerkers op co-workingkantoren hoogstwaarschijnlijk dalen. Flex-office operators zullen naar verwachting dan ook minder nieuwe locaties aanhuren.

Een andere analist wijst erop dat de hele Nederlandse kantorenmarkt kan afkoelen. De wereldwijde vraag naar kantoorruimte correleert historisch gezien met sentimentsindicatoren. Door de wereldwijde coronapaniek zullen die laatste indicatoren omlaag gaan. In Londen en Dublin hebben grote techbedrijven als Facebook en Google hun kantoren al tijdelijk gesloten.

Dat ook in Nederland sommige kantoren (deels) op slot gegaan, ziet directeur van Dynamis Taxaties Baldwin Poolman niet als een groot probleem. “Bedrijven ondervinden daar weinig schade van. Werknemers kunnen gewoon thuiswerken, want elke organisatie heeft een eigen online werkomgeving. Binnen Dynamis hebben we ook maatregelen genomen. Besprekingen doen we zoveel mogelijk telefonisch, naar bijeenkomsten gaan we niet. We gaan ook niet naar de Mipim, als die in juni al doorgaat.”

Poolman stelt dat het nog twee kanten kan uitgaan. “Of de coronagevallen drogen over een paar weken of maanden op. Zolang we niet in paniek raken en logisch blijven nadenken, zal de economische impact gering blijven. Komt echter net als in Noord-Italië het openbare leven tot stilstand, dan wordt het een ander verhaal.”

Terughoudendheid

Hij bespeurt nu al terughoudendheid op de beleggingsmarkt. “Vastgoedondernemingen, beleggers en huurders stellen investeringsbeslissingen uit. Een belegger die op het punt staat een logistieke vastgoedportfolio over te nemen, zal eerst willen weten hoe hard het virus de logistieke sector raakt. Een bedrijf wil nu wellicht geen of minder kantoormeters afnemen.”

Als deze crisis lang duurt, kan die de bedrijfsvoering volgens hem structureel veranderen. “Nu al werken veel mensen thuis vanwege de vele files. Door corona is er nog meer reden om op locatie te werken. Ook e-commerce kan een nog grotere vlucht gaan nemen. Als iedereen thuis moet blijven, zullen thuisbezorgdiensten het in elk geval megadruk krijgen.”

De timing van het coronavirus noemt Poolman ongelukkig. “Er was al veel onzekerheid door de brexit, de handelsoorlog en andere geopolitieke spanningen. Als Italië in een economische crisis komt, kan ook de eurocrisis weer oplaaien. Al deze ontwikkelingen kunnen elkaar negatief versterken. Als vastgoedbeleggers en gebruikers minder of geen inkomsten hebben terwijl de kosten doorlopen, worden banken zenuwachtig. Als rente en aflossing niet meer binnenkomen, stoppen banken met financiering. Als de bankloketten overal dichtgaan, hebben we een probleem. Dan krijgen we een scenario dat zich in 2008 ontvouwde en systeembanken wereldwijd in een draaikolk terechtkwamen.”

Poolman blijft vastgoed niettemin een aantrekkelijke investering vinden. “Als er paniek op de financiële markten is, kiezen mensen voor zekerheid. Dus stap dan in vastgoed. Bovendien blijft de rente waarschijnlijk nog veel langer laag, wat ook weer voordelig is voor vastgoed. Mocht ook op de vastgoedbeleggingsmarkt de paniek toeslaan, dan blijft er dynamiek. Er zijn altijd anticyclische beleggers actief.”

 

Delen:

Meer nieuws

25 november SWP op Locatie bij Schiphol Group

25 november SWP op Locatie bij Schiphol Group

donderdag 19 november

Volgende week woensdag, 25 november is het netwerk van Smart WorkPlace welkom bij Schiphol Group. De vraag die deze middag ...

Lees meer

APK van de werkomgeving

APK van de werkomgeving

woensdag 18 november

Veel organisaties hebben de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in hybride werken. Met nieuwe werkplekconcepten, thuiswerkafspraken, ...

Lees meer

Prestatieladder Socialer Ondernemen

Prestatieladder Socialer Ondernemen

dinsdag 17 november

ISS Facility Services Nederland heeft voor de derde keer op rij PSO Trede 3 behaald, het hoogste niveau op de Prestatieladder ...

Lees meer

Regionale aanwezigheid versterken 

Regionale aanwezigheid versterken 

maandag 16 november

Adviesbureau WorkWire versterkt haar aanwezigheid in Limburg en Brabant. Vanuit Venlo wil het bureau haar expertise op het ...

Lees meer

Wat voetbal ons leert over kantoorinrichting

Wat voetbal ons leert over kantoorinrichting

maandag 16 november

Kijk ons Parella-team eensgezind staan, in onze gloednieuwe shirts die we speciaal voor het voetbaltoernooi hebben aangeschaft. ...

Lees meer

Hoe transformeer je de werkomgeving?

Hoe transformeer je de werkomgeving?

donderdag 12 november

In de ‘gouden driehoek’ gaat het om design, werkplekconcept en hospitality. Samen vormen deze drie elementen ...

Lees meer

Een rechter kan mensen naar kantoor sturen, maar niet naar elkaar

Een rechter kan mensen naar kantoor sturen, maar niet naar elkaar

donderdag 12 november

‘Beleid kun je afdwingen, cultuur niet’, zegt Merijn van den Bergh van Rever. Zijn reactie op de Booking.com-uitspraak ...

Lees meer

Het zorgeloze kantoorpand

Het zorgeloze kantoorpand

woensdag 11 november

Een kantoorpand dat zelf nadenkt: het klinkt misschien futuristisch, maar met de huidige gebouwautomatisering is het praktijk. ...

Lees meer

Sacha Brons op plek 1 van de Duurzame 50 - 2026

Sacha Brons op plek 1 van de Duurzame 50 - 2026

dinsdag 10 november

Sacha Brons van Climate Cleanup, Oncra en Building Balance staat als winnaar op nummer 1 van de Duurzame 50. Harwil de ...

Lees meer

Kleine stappen naar een betere werkplek

Kleine stappen naar een betere werkplek

dinsdag 10 november

Je wilt dat mensen prettig kunnen werken op kantoor. Maar waar begin je als er al een inrichting staat en het budget beperkt ...

Lees meer

Meer waarde uit bestaand meubilair

Meer waarde uit bestaand meubilair

maandag 9 november

Grote organisaties beschikken over een portefeuille van duizenden meubels, verspreid over meerdere gebouwen en locaties. ...

Lees meer

'Begin bij de basis'

'Begin bij de basis'

donderdag 5 november

Vastgoed efficiënter maken zonder dat de werkervaring eronder lijdt? Grote organisaties staan voor een dubbele opgave: ...

Lees meer

Een waardevolle werkomgeving begint niet bij vierkante meters

Een waardevolle werkomgeving begint niet bij vierkante meters

woensdag 4 november

Een werkomgeving kan er prachtig uitzien en toch niet goed werken. De informele ontmoetingsplek klopt op papier, maar blijft ...

Lees meer

Het ongeplande succes van samenwerken

Het ongeplande succes van samenwerken

dinsdag 3 november

Herken jij dit ook? Je loopt langs collega’s, hoort een vraag en blijft hangen om dat je toevallig het antwoord weet. ...

Lees meer

Ergonomische oplossingen als onderdeel van het interieurontwerp

Ergonomische oplossingen als onderdeel van het interieurontwerp

maandag 2 november

Fellowes Contract Interiors ondersteunt organisaties en partners door heel Europa bij het realiseren van toekomstgerichte ...

Lees meer

Zelfs de kleinste verandering heeft een positief effect

Zelfs de kleinste verandering heeft een positief effect

maandag 2 november

‘Hoe kunnen we als organisatie duurzamer worden?’ Een vraag die organisaties zichzelf vaak terecht stellen. ...

Lees meer

Impact maken begint bij mensen

Impact maken begint bij mensen

donderdag 29 oktober

Afgelopen jaar merkten we tijdens een aantal aanbestedingen iets opvallends. Opdrachtgevers vroegen steeds vaker naar certificeringen ...

Lees meer

SWP op Locatie: Schiphol Group

SWP op Locatie: Schiphol Group

donderdag 29 oktober

Op woensdag 25 november is het netwerk van Smart WorkPlace van harte welkom bij Schiphol Group. Centraal staat de werkomgeving ...

Lees meer

Geluid draagt bij aan een prettige werkomgeving

Geluid draagt bij aan een prettige werkomgeving

woensdag 28 oktober

Een prettige werkomgeving draait niet alleen om licht en temperatuur, maar ook om geluid. Audio over IP maakt het mogelijk ...

Lees meer

Genomineerden bekend voor CBRE Sustainability Award 2026

Genomineerden bekend voor CBRE Sustainability Award 2026

dinsdag 27 oktober

De vijf genomineerden zijn bekendgemaakt voor de CBRE Sustainability Award 2026. Deze award heeft als doel om inspiratie ...

Lees meer

Terug naar boven