Recensie van het boek Work + Life
"Laat je uitdagen via het integrale of holistische perspectief." Met deze oproep uit ‘Work+Life’ sluit Michaël Geerdink zijn recensie van dit door Roel Geenen geschreven boek af.
Met Roel Geenen kijken we in Work + Life terug op 35 jaar veranderingen in de manieren van werken en in werkconcepten. Afhankelijk van de periode worden deze veranderingen aangeduid met begrippen als Kantoorinnovatie, Flexibel Werken, Het Nieuwe Werken, Vernieuwend Samenwerken, Hybride Werken, etc. Elke periode weer met eigen doelstellingen, aanpak en kenmerken. Volgens Geenen is het tijd om Nieuwe Manier van Werken serieus te nemen. Dit boek is daarvan het bewijs. In de zeer verzorgde en fraai geïllustreerde uitgave nodigt Geenen ons uit met hem op tijdreis te gaan. Hij deelt zijn inzichten over het veranderende werken in kantoororganisaties (opgedaan in zijn consultancypraktijk) in verleden, heden en toekomst. Hij doet dat vanuit het perspectief van Veldhoen + Company. Veel voorbeelden en fotomateriaal uit het boek zijn aan die adviespraktijk ontleend. In de tijdreis staat hij stil bij drie bijzondere momenten: 2012, 2017 en 2023. Het boek is ook op deze drie momenten geschreven en achteraf niet herschreven, wat direct een mooi tijdsbeeld oplevert.
Persoonlijke ervaringen
Omdat het boek zo gekleurd wordt door de persoonlijke ervaringen en overtuigingen van Geenen, is het de moeite waard om deze te bevragen. Zo stelt hij over de historie van Nieuwe Manier van Werken (NMW) dat veel adviezen het resultaat zijn van de inzet van een bepaalde adviseur. Alsof ook hem die opmerking niet treft! Je zou toch kunnen stellen dat na 35 jaar ervaring en vele publicaties er een Body of Knowledge is ontstaan waarbij de implementatie van een NMW steunt op heldere doelen, participatie van betrokkenen, en integratie van ‘Bricks, Bytes, Behaviour’ bij het ontwerpen van een nieuwe werkomgeving.
Zeer de moeite waard is hoofdstuk 2, waarin Geenen de wijze van implementeren van NMW beschrijft – vanuit het jaartal 2017. Hij spreekt van de noodzaak van visie (‘het uitdragen van de visie is nog belangrijker dan de inhoud van die visie’ – ook een overtuiging) en het operationaliseren van die visie naar doelen voor HNW. Geenen onderscheidt op basis van onderzoek bij 30 projecten 9 verschillende doelstellingen voor HNW. Het voert te ver om die hier te bespreken. Vanuit het ingreep-effectdenken rubriceert hij vervolgens in vier domeinen tal van ingrepen om die doelen te bereiken: 1) het anders kijken naar tijd, 2) het bouwen van nieuwe routines, 3) het genereren van sociale druk en 4) een spannende, gezonde mate van discomfort. In Work+Life worden deze vier domeinen en de daarbij passende ingrepen gedetailleerd uitgewerkt, toegelicht en geschematiseerd. Het zal duidelijk zijn dat de inhoudelijke en procesingrepen in hoge mate steunen op veranderkundige literatuur – zonder deze expliciet te noemen.
In hoofdstuk 3 constateert hij dat er meer dan ooit behoefte is aan expertise op het snijvlak van huisvestingsadvies en organisatieadvies (‘Bricks is gemeengoed geworden, Bytes & Behaviour blijven achter’). Die verschuivende accenten leiden naar nieuwe thema’s zoals het stimuleren van samenwerken en het verhogen van het responsieve vermogen van de organisatie. Aldus wordt ook een nieuw begrip geïntroduceerd: Vernieuwend Samenwerken (VSM). VSM steunt in hoge mate op psychologische kenmerken als motivatie en veiligheid, alsook op mogelijkheden die IC-technologie ons biedt. Voor het eerst in het boek komt de work-life balance in beeld: ‘Het altijd verbonden zijn met internet zal dus een enorme wissel trekken op werken’, ‘Respect is een kernthema van VSW’ en ‘Bewust nee zeggen’ – wanneer je op een ongewenst moment wordt benaderd. Wat het werken vanuit huis voor de privé-omstandigheden van betrokkene betekent, wordt slechts schematisch uitgewerkt en nauwelijks uitgediept. Het is duidelijk dat dit (onuitgesproken) buiten het gezichtsveld van Geenen valt.
Door in hoofdstuk 4 de invloed van de COVID-pandemie op werken te beschrijven, wordt de titel Work + Life weer relevant. Immers, COVID bleek van invloed op alle vier domeinen, en op basis van ervaringen is een duidelijk schema van voor en na COVID samen te stellen. Het verschuiven van werkomgeving naar privé bleek tijdens COVID een absolute noodzaak. Geenen spreekt hier zijn overtuiging uit: ‘De pandemie heeft voor de meeste teams en organisaties weinig goeds gedaan’. Duidelijk is dat het massaal werken vanuit huis heeft geleid tot nieuwe routines en noodgedwongen tot discomfort. Geenen roept daarbij een interessante vraag op: Wat betekent deze ontwikkeling voor leidinggeven en (zelf)management? Aldus komen twee kernbegrippen in beeld: vertrouwen en regelruimte.
Work + Life eindigt met een hoofdstuk over de toekomst van Nieuw Werken. Waar Geenen in de voorafgaande hoofdstukken sterk beschrijvend en systematiserend te werk ging, steunt dit vijfde hoofdstuk in hoge mate op zijn persoonlijke opvattingen, verwijzend naar trends bij Bricks, Bytes & Behaviour. Zal de toekomst ons meer gezamenlijk en flexibel gebruik van faciliteiten en multifunctionaliteit van gebouwen brengen? En waar zien we daarvan dan nu reeds de voortekenen? Of gaan we richting het failliet van het kantoor? (Geenen meent van niet: ‘Het kantoor is een plek om samen te zijn, om samen te werken, te ervaren dat je een groep bent, etc..’ ). Komt er – zoals Geenen meent - meer samenwerking tussen bedrijven en leisure? En, als we ons focussen op Bytes, wat zal de invloed zijn van AI, van spraaktechnologie en van biohacking? (‘Mocht het landschap zo versnellen als ik hier beschrijf, dan is het onvermijdelijk dat we een chip in of op ons eigen lichaam dragen’). Het zal duidelijk zijn dat deze en andere ontwikkelingen grote gevolgen hebben voor ons leven, voor ons werken, samenwerken en voor het vermengen van werk met privé. Geenen beveelt het Activity Based denken aan om het open gesprek met medewerkers hierover te voeren. De maatschappelijke implicatie van het toekomstbeeld blijft daarbij onbesproken.
Oproep
Werken neemt een belangrijke plaats in ons leven in. Daarmee is de werkomgeving van grote betekenis voor ons leven en welzijn. Het kan niet anders, dan wie schrijft over ontwikkelingen van die werkomgeving al gauw op tal van gerelateerde thema’s komt. Daarmee wordt een boek al gauw heel breed, want alles heeft met alles te maken. Hoe begrens je dan de thematiek? Je merkt die worsteling ook bij Geenen, waarbij Work meer uit de verf komt dan Life – ook in het toekomstbeeld. Ook het maatschappelijk perspectief verdwijnt achter de horizon. Zeker de eerste hoofdstukken lezen meer als de ‘memoires van een V+C consultant’ dan als een breed overzicht van in Nederland (en daarbuiten) gerealiseerde projecten. Verder blijkt dat het begrip ‘Life’ in de titel matig wordt uitgewerkt. De echte gevolgen van thuiswerken – de vervagende grenzen tussen werk en privé, de impact op relaties, gezinnen, wonen, infrastructuur, ‘werk, welzijn en gezondheid’ – blijven onderbelicht. Work + Life steunt niet alleen op ervaringen, maar ook op overtuigingen en aannames van de auteur. Daarom eindig ik ook met Geenen’s oproep: ‘Laat je uitdagen via het integrale of holistisch perspectief’. Die oproep steun ik van harte! Het boek is als naslagwerk relevant, en naar de besproken methode inspirerend en hedendaags.
Titel: ‘Work+Life’ - Verleden, heden en toekomst van een Nieuwe Manier van Werken
Auteur: Roel Geenen
Uitgever: ArtNik Uitgaven
ISBN: 9789490548995
Recensent
Michaël Geerdink is bestuurslid bij de Stichting Het Nieuwe Werken Academy ([email protected]) en oud-docent van de masteropleiding Integrale Bedrijfsvoering aan de Haagse Hogeschool.
