Een rechter kan mensen naar kantoor sturen, maar niet naar elkaar
‘Beleid kun je afdwingen, cultuur niet’, zegt Merijn van den Bergh van Rever. Zijn reactie op de Booking.com-uitspraak raakte een snaar: binnen twee dagen werd zijn LinkedIn-bijdrage ruim 60.000 keer bekeken en ontstond een levendige discussie met meer dan 100 reacties vanuit werkgevers, facility managers en medewerkers. Opvallend was dat de discussie niet zozeer ging over de redelijkheid van twee kantoordagen, maar vooral over de gevolgen van zo’n verplichting.
Tekst: Merijn van den Bergh
Waarom komen medewerkers niet uit zichzelf naar zo’n aantrekkelijk kantoor? Wat als juist waardevolle medewerkers vertrekken? En wat gebeurt er als iedereen op dezelfde dinsdag naar kantoor komt?
Booking.com mag medewerkers verplichten om minimaal 40 procent van hun werktijd op kantoor door te brengen. Dat bepaalde de rechtbank Amsterdam kortgeleden. Maar daarmee is een belangrijk vraagstuk voor werkgevers nog niet opgelost: hoe zorg je dat medewerkers niet alleen naar kantoor komen, maar dat hun aanwezigheid ook daadwerkelijk iets oplevert?
Van den Bergh kent beide kanten van de tafel. Hij werkte 25 jaar bij een van de grootste banken van Nederland en maakte als facility manager de terugkeer naar kantoor van binnenuit mee. “Ik weet nog hoe de boodschap kwam dat iedereen weer gewoon naar kantoor moest. Dat woordje ‘gewoon’ zei alles. Alsof niemand ondertussen zijn leven anders had ingericht.”
Inmiddels adviseert hij vanuit Rever grote corporates over hun huisvestingsvraagstukken en de veranderende functie van het kantoor. Volgens hem moeten werkgevers niet alleen nadenken over hoe vaak mensen naar kantoor komen, maar vooral waarvoor.
De rechter beslist niet over betrokkenheid
Booking.com moedigt medewerkers sinds 2023 aan om minimaal 40 procent van hun werktijd op kantoor door te brengen. Slechts 27 procent voldeed aan die norm. “Een bedrijf dat miljoenen mensen helpt hun ideale bestemming te vinden, moet zijn eigen mensen via de rechter naar kantoor halen. Een plek boeken is blijkbaar iets anders dan een plek waar je wilt zijn,” zegt Van den Bergh.
Toen de OR niet instemde met een verplichting, stapte het bedrijf naar de rechter. Die gaf Booking.com toestemming om het beleid alsnog in te voeren. Van den Bergh begrijpt de wensen van werkgevers om medewerkers vaker samen te brengen. Twee dagen op kantoor vindt hij geen onredelijke verwachting. Toch roept de uitspraak volgens hem een fundamentelere vraag op: waarom moet er een rechter aan te pas komen om mensen naar kantoor te krijgen?
Ook in de reacties op zijn LinkedIn-bijdrage kwamen bredere vragen naar voren. Wat gebeurt er als medewerkers op drukke dagen geen geschikte werkplek vinden? En wat betekent een verplichting voor mensen die juist veel waarde hechten aan flexibiliteit?
Volgens Van den Bergh gaat het debat te veel over het aantal verplichte kantoordagen en te weinig over de reden waarom mensen samenkomen. “Een uitspraak kan je het recht geven om mensen te laten komen. Maar daarmee geef je nog geen reden waarom ze willen komen.”
Zelfs een aantrekkelijk kantoor is niet genoeg
Booking.com beschikt over een modern hoofdkantoor naar Amsterdam Centraal, met uitgebreide voorzieningen voor medewerkers. Toch bleek de vrijwillige regeling niet voldoende om medewerkers vaker naar kantoor te krijgen. “Als iemands zolderkamer een betere werkplek is dan jouw hoofdkantoor, ligt het probleem niet bij die medewerker. Dan ligt het bij het kantoor.”
Van den Bergh herkent de uitdaging vanuit zijn werk. Organisaties willen dat medewerkers elkaar vaker ontmoeten, beter samenwerken en zich verbonden voelen met de organisatie. Maar hoe vertaal je die ambities naar de dagelijkse praktijk?
“Een mooi kantoor en goede voorzieningen zijn belangrijk. Maar mensen komen niet alleen voor een bureau of een goede lunch. Ze komen vooral voor de collega’s met wie ze samenwerken, kennis delen en ideeën uitwisselen.”
Volgens hem vraagt dat om meer dan een aantrekkelijk gebouw. Medewerkers moeten merken dat samenkomen iets toevoegt aan hun werk. Bijvoorbeeld doordat ze makkelijker kennis uitwisselen, spontaan collega’s ontmoeten of samen problemen oplossen. Tegelijkertijd moet het kantoor een goede plek blijven om individueel en geconcentreerd te werken.
Wie aanwezigheid verplicht, moet die belofte waarmaken
Dat laatste raakt ook aan een belangrijk aandachtspunt uit de uitspraak. Booking.com beschikt over ongeveer 3.200 bureauwerkplekken voor ruim 6.000 medewerkers. De rechtbank erkent dat dit op piekdagen tot knelpunten kan leiden en stelt dat Booking.com waar nodig extra concentratieplekken moet creëren of andere mogelijkheden moet zoeken om het aantal werkplekken uit te breiden.
Volgens Van den Bergh ligt daar een belangrijke les voor andere werkgevers. “Zodra je mensen verplicht om te komen, wordt je kantoor een belofte die je elke dag opnieuw moet waarmaken. Wie op dinsdag verplicht naar kantoor komt, maar daar nergens rustig kan werken, heeft weinig reden om de volgende keer enthousiast terug te komen.”
Want meer aanwezigheid leidt niet vanzelf tot betere samenwerking. De inrichting van het kantoor, de manier waarop teams samenwerken en de organisatiecultuur moeten elkaar versterken.
De vraag die werkgevers zichzelf moeten stellen
De Booking-uitspraak gaat juridisch over de vraag of Booking.com de aanwezigheid op kantoor verplicht mag stellen. Voor Van den Bergh ligt daarachter een groter vraagstuk dat veel organisaties raakt: hoe maak je van het kantoor een plek waar medewerkers niet allen moeten, maar ook willen samenkomen? Zijn boodschap aan werkgevers is om niet uitsluitend te sturen op aanwezigheid, maar eerst te bepalen wat die gezamenlijke aanwezigheid moet opleveren. “Een stok achter de deur zorgt dat mensen komen, niet dat ze blijven komen. Mensen stappen niet voor een bureau in de file. Wel voor elkaar.”
